Actuele financiële situatie fonds medio januari 2020

vrijdag 31 januari 2020

Kans op korten opgebouwde pensioen voorlopig geweken, wel verlaging streefpensioenopbouwpercentage in 2020
 

Rente na duikvlucht sinds najaar 2019 weer iets gestegen

De media stonden er in de zomer van 2019 bol van: de lage rente van de afgelopen jaren heeft een sterk negatieve invloed op de dekkingsgraden van de pensioenfondsen. In de loop van 2019 dook de rente nog verder omlaag, de rekenrente daalde van 1,4% naar 0,4%. De dekkingsgraad van veel fondsen zakte daardoor tot onder de kritische grens waarbij herstel nog haalbaar is zonder korten van de pensioenaanspraken en ingegane pensioenen of verlaging van de pensioenopbouw (zie Financieel Crisisplan). Bij sommige fondsen zo ver, dat het ernaar uitzag dat de pensioenen van grote groepen Nederlanders in 2020 hoogstwaarschijnlijk gekort zouden moeten worden. 

Hoe werkt de lage rente in op de financiële situatie van pensioenfondsen?

De rente daalde de afgelopen jaren aanvankelijk sterk. Hoe lager de rente, hoe meer geld de pensioenfondsen in kas moeten hebben om aan hun verplichtingen – uitkeren van alle pensioenen tot ver in de toekomst – te voldoen. Hoe zit dat?

Voorbeeld:

Als een pensioenfonds over 20 jaar een pensioen moet uitkeren van €1.000 moet het bij een rente van 1,4% nu €757 in kas hebben. Als de rente daalt met 1% tot 0,4% moet het pensioenfonds nu €923 in kas hebben. De waarde van de pensioenverplichting neemt dus circa 22% toe als de rente 1% daalt.

In ons pensioenfonds nam de waarde van de verplichtingen door dit effect over de eerste bijna driekwart jaar van 2019 met circa €225 miljoen toe, zonder dat er van een noemenswaardige toename van de pensioenaanspraken sprake was. De dekkingsgraad is de verhouding tussen de beleggingen (teller) en de verplichtingen (noemer). Het totaalrendement op het vermogen is in 2019 erg goed geweest (we hebben meer vermogen dan ooit tevoren), maar desondanks konden die goede beleggingsresultaten aanvankelijk de groei van de waarde van de verplichtingen niet bijhouden. Omdat de beleggingen (teller) minder sterk toenamen dan de verplichtingen (noemer) daalde de dekkingsgraad in de zomer van 2019 in enige maanden fors.

Hoe staat ons fonds er inmiddels financieel voor?

De waarde van het belegd vermogen van pensioenfonds HaskoningDHV was in de zomer van 2019 met ruim 1 miljard nog nooit zo hoog. Maar de lage rente had meer impact. Door de lage rente was de waarde van de verplichtingen gestegen tot ruim 1,1 miljard omdat deze berekend wordt met een historisch lage rekenrente (op dat moment 0,4%). 

Het was duidelijk: de historisch lage rente raakte ook ons fonds. De actuele dekkingsgraad daalde in augustus van 99,6% tot 94,2%. Als we een dergelijk lage actuele dekkingsgraad aan het eind van 2019 nog zouden hebben, zou dat betekenen dat we daarmee de kritische grens zouden passeren. Als de actuele dekkingsgraad op 31 december 2019 onder deze kritische grens zou liggen, zou het fonds de aanspraken en ingegane pensioenen moeten korten tot de dekkingsgraad weer op de kritische grens zou uitkomen. 

Gelukkig is het anders gelopen. De (reken)rente voor pensioenfondsen steeg in de eerste twee weken van september weer wat. Daardoor kwam de actuele dekkingsgraad van ons fonds medio september boven de kritische grens. Deze beweging heeft zich voortgezet maar vooral door goede beleggingsresultaten stond de actuele dekkingsgraad van het pensioenfonds eind december 2019 op 104,5%. Het pensioenfonds is daardoor grotendeels op eigen kracht hersteld. Het heeft ook geen beroep hoeven doen op de maatregel die minister Koolmees heeft getroffen om door verhoging van de kritische grens kortingen op de ingegane pensioenen te voorkomen. 

De lage rente heeft wel gevolgen voor de jaarlijkse pensioenopbouw van de actieven die nog pensioen aan het opbouwen zijn. De zogenaamde premiedekkingsgraad blijkt namelijk te laag te zijn om de kosten van de pensioenopbouw voldoende te dekken. Zoals in het Financieel Crisisplan van het pensioenfonds is vastgelegd, is per 1 januari 2020 in het kader van evenwichtige belangenafweging de volgende maatregel in werking getreden: in plaats van de fiscaal maximale pensioenopbouw (de streefopbouw) van 1,875% voor 2020 geldt voor dit jaar een verlaagde opbouw van 1,725%.

Streefopbouw, wat is dat en hoe werkt het?

Vanaf 2020 is elk jaar de maximale fiscale opbouw het uitgangspunt maar de financiële situatie van het fonds moet steeds uitwijzen of deze streefopbouw haalbaar is. Vanaf 1 januari 2020 geldt deze ‘streefopbouw’. Dit werkt zo. Het fiscaal maximale opbouwpercentage - dit bedroeg in 2019 1,738% bij 67 jaar – bedraagt per 1 januari 2020 1,875% bij 68 jaar. Streefopbouw betekent dat deze 1,875% je jaarlijkse opbouw is over je pensioengevend salaris, indien dit haalbaar is. In 2020 is dat dus niet zo. Als de beleidsdekkingsgraad* op het vaste toetsmoment (31 december van enig jaar) lager is dan 104,2% (VEV), dan wordt de pensioenopbouw in stappen van 0,15 procentpunt per jaar verlaagd om te bereiken dat de nagestreefde premiedekkingsgraad** van 90% bereikt wordt.

* Beleidsdekkingsgraad: het gemiddelde van de actuele dekkingsgraden over de laatste 12 maanden.

** Premiedekkingsgraad: de indicator die aangeeft in hoeverre de pensioenpremie in een jaar voldoende is om de financiering van de nieuwe pensioenaanspraken in dat jaar te dekken op basis van de (risicovrije) rente.

Het Financieel Crisisplan, wat is dat? 

Het bestuur staat voor de taak de belangen van de deelnemers, gewezen deelnemers en pensioengerechtigden evenwichtig af te wegen en moet bezien op welke manier een eventueel korten vorm kan krijgen: korten op de aanspraken en al ingegane pensioenen, een verlaging van de pensioenopbouw van actieve deelnemers of een combinatie van korten en verlagen. Het bestuur van het pensioenfonds heeft voor deze situaties beleid ontwikkeld en dit neergelegd in het Financieel Crisisplan van het pensioenfonds. Dit om voorbereid te zijn op onverhoopte situaties en slechtweerscenario’s.

Wat gebeurt er als de rente toch weer omlaaggaat?

Een nieuwe daling van de rente kan natuurlijk nooit uitgesloten worden. Dus hoewel het nu weer beter gaat en de dekkingsgraad van het pensioenfonds een flink herstel heeft laten zien, zou een nieuwe rentedaling later in het jaar weer roet in het eten kunnen gooien. Ook een eventuele crisis op de aandelenmarkt kan een fors effect op de dekkingsgraad hebben. In 2020 zou dat voor de ingegane pensioenen echter geen gevolgen meer hebben. 
 

Theme picker